Lidzbark Warmiński leżący na popularnym i licznie uczęszczanym
szlaku kopernikowskim przyciąga swym pięknem licznych turystów z kraju i zagranicy.
Dawna siedziba Warmii i siedziba biskupów warmińskich, malowniczo położona nad Łyną,
może poszczycić się doskonałym w proporcjach gotyckim zamkiem biskupim. Zarówno jego
architektura, jak i wystrój wnętrz znakomicie reprezentują warmińską sztukę. Miasto
jest również ważnym ośrodkiem kultularnym Warmii. W połowie sierpnia odbywają
się tu ogólnopolskie "Lidzbarskie Wieczory Humoru i Satyry" poświęcone pamięci wielkiego mieszkańca
Lidzbarka - Ignacego Krasickiego.
Najstarsze dzieje Lidzbarka wiążą się z niewielkim pruskim
grodem strażniczym, zwanym Lecbarg. Został on opanowany przez Krzyżaków w 1240 roku i obsadzony
krzyżacką załogą. Dwukrotnie jeszcze zdobywany przez Prusów w czasie ich powstań w XIII wieku,
ostatecznie gród przeszedł w ręce biskupów warmińskich i w 1308 roku uzyskał prawa miejskie.
Osadnikami byli tu Ślązacy, a tak zwany wrocławski dialekt utrzymywał się w tej części Warmii
aż do XX wieku. W latach 1348 - 1400 w widłach Łyny i Symsarny biskupi wybudowali zamek.
Pod koniec XIV wieku miasto posiadało już kościół, ratusz, 2 szpitale, wodociągi i liczne
zakłady rzemieślnicze. Na dużą skale rozwinął się handel. Gdy w 1795 roku Ignacy Krasicki
przeniósł się do Skierniewic w związku z nominacją na arcybiskupa gnieźnieńskiego, zamek
lidzbarski opustoszał. Zajęty przejściowo przez wojsko i władze pruskie, pozbawiony należytej
opieki szybko popadł w ruinę. W 1838 roku został nawet zakwalifikowany do rozbiórki. Taki los
spotkał zresztą pałac Wydżgi w latach 1839-40. Na szczęście w budowli ulokowano szpital
i sierociniec fundacji św. Józefa, a prace adapcyjne połączone z remontem ocaliły zamek.
Poważne straty poniósł zamek i miasto w 1945 roku. Zwłaszcza barokowa zabudowa przyrynkowa,
która nie restaurowana w porę w latach pięćdziesiątych nie nadawała już do renowacji. Turystom
zwiedzającym zamek lidzbarski udostępnione zostały pomieszczenia wszystkich kondygnacji budowli.
Piwnice o sklepieniach krzyżowych znajdują się w skrzydle wschodnim (dawne więzienie) i w połowie
skrzydła południowego (niegdyś przechowalnia piwa). Na parterze zwiedzać można tylko dawną
Zbrojownię, tzw. salę na słupach. Obecnie organizowane są w niej wystawy czasowe. Wiele uroku
ma dziedziniec zamkowy z krużgankiem, pochodzącym z około 1380 roku. Jest to jedyny, jaki zachował
się z epoki, krużganek gotycki w Polsce. W zamku lidzbarskim, na największych powierzchniach
wystawowych w olsztyńskiem (2200 m), eksponowane są wystawy poświęcone m.in. artystycznemu mecenatowi
biskupów warmińskich, historii Lidzbarka oraz sztuce współczesnej. Naprzeciw zamku, po drugiej
stronie Łyny, znajduje się kościół św. Piotra i Pawła z 2 połowy XIV wieku, przebudowany w XVII i XIX
wieku. Okazała halowa budowla wznosi się 70 m wieżą z galerią i barokowym hełmem. Wewnątrz trzy
nawy o gwieździstych sklepieniach. Główny ołtarz jest neogotycki, natomiast boczne późnorenesansowe
i barokowe. Wystrój wnętrza z XVI - XVIII wieku. Nie opodal rynku fragmenty XIV-wiecznych murów
miejskich z masywną dwubasztową Wysoką Bramą.
Na zewnątrz Starego Miasta, przy Wysokiej Bramie cerkiew drewniano-szachulcowa bazylikowa z lat 1821-23.